Majątek wspólny a małżeństwo
Do powstania ustawowej wspólności małżeńskiej (majątek wspólny) dochodzi w chwili zawarcia małżeństwa. Wyjątkiem są małżeństwa, które podpisały intercyzę (ustanowiły rozdzielność majątkową). Można ją zawrzeć przed zawarciem małżeństwa lub w trakcie jego trwania.
Ustanie wspólności ustawowej małżeńskiej ma miejsce najczęściej z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód lub separację. Gdy ustanie wspólność ustawowa majątek wspólny przekształca się co do zasady we współwłasność w równych częściach ułamkowych.
Podział majątku możliwy jest dopiero, gdy ustawowa wspólność majątkowa ustanie.
Jak można dokonać podziału?
Podział majątku można przeprowadzić na dwa sposoby:
a) umownie – jeżeli istnieje zgodność byłych małżonków w kwestii podziału oraz sposobu jego dokonania. W takim przypadku możliwe jest sporządzenie umowy o podział majątku wspólnego w formie aktu notarialnego u notariusza;
b) sądownie – gdy jedna ze stron nie wyraża zgodnego sposobu dokonania podziału. Wówczas strona może wystąpić z wnioskiem o sądowy podział majątku.
Opcje podziału:
a) przyporządkowanie poszczególnych rzeczy każdemu z małżonków,
b) przejęcie majątku przez jednego z obowiązkiem spłaty drugiego,
c) sprzedaż majątku i podział jego składników.
Rola rzeczoznawcy majątkowego
Jeżeli strony wyrażają wolę podziału majątku w drodze umownej, to pomocne dla sprawiedliwego rozliczenia udziałów będzie sporządzenie operatu szacunkowego, w którym określona będzie wartość nieruchomości stanowiąca przedmiot podziału.
Gdy strony nie mogą dojść do porozumienia - podział majątku dokonywany jest sądownie, a pomoc rzeczoznawcy majątkowego także może okazać się potrzebna. W tej sytuacji strony mogą przedstawić w sądzie operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę, którego wyboru dokonają wspólnie. Takie postępowanie często przyspiesza postępowanie sądowe oraz redukuje koszty.
Istotne daty
Bardzo ważne jest ustalenie sytuacji majątkowej na dzień zakończenia ustroju wspólności majątkowej - od tej chwili każdy z byłych małżonków dysponuje majątkiem w udziale ułamkowym w składnikach, który jest przedmiotem rozliczeń pomiędzy stronami.
Wobec powyższego ustala się daty istotne dla tego celu wyceny, w którym:
a) stan nieruchomości określa się na dzień ustania małżeńskiej wspólności majątkowej,
b) poziom cen aktualny z dnia sporządzenia wyceny (dokonywania podziału).
Rozliczenie nakładów wraz z przykładem
W praktyce mogą wystąpić sytuacje, w której jeden z małżonków ze swojego majątku osobistego (np. z pieniędzy, których źródłem jest sprzedaż nieruchomości ze spadku) dokonał nakładów (np. remontu domu) na rzecz będąca w posiadaniu wspólnym małżonków. Analogicznie jeśli małżonek przeznaczył wspólne pieniądze na osobiste cele przy podziale majątku powinien je zwrócić.
Obliczeniu podlega proporcja nakładów w stosunku do wartości rynkowej nieruchomości z daty dokonania nakładów, a następnie dokonuje się przeniesienia tej wielkości do wartości z daty podziału.
Przykład:
Żona otrzymała w spadku (do majątku osobistego) działkę, którą sprzedała za kwotę 100 000 zł. Kwotę tą przeznaczyła na remont wspólnego mieszkania. Wartość nieruchomości tuż po dokonaniu nakładów wynosiła 650 000 zł. Nakład stanowił, więc 15,3846% wartości rynkowej nieruchomości. Aktualna wartość nieruchomości (na dzień podziału majątku) wynosi 720 000 zł. W rezultacie aktualna wartość nakładów wynosi 110 769,12 zł.
Często występują sytuacje, w których podczas trwania małżeństwa wartość wspólnej nieruchomości wzrosła. Oznacza to, że należna kwota spłaty również będzie wyższa, niż faktycznie dokonany wkład, ponieważ rozliczeń nakładów dokonuje się w ujęciu rynkowym.
